Bevolking

Een stukje van het prachtige eiland Bonaire
Een stukje van het prachtige eiland Bonaire, ©V.Vergne

De Antilliaanse cultuur is het bijzondere resultaat van ontmoetingen tussen allerlei volken uit verschillende werelddelen, met elk hun eigen tradities en uiterlijk. Niet alleen Afrikaanse invloeden zijn duidelijk te herkennen maar ook Spaanse, Latijns-Amerikaanse en Nederlandse. Eigenlijk zijn de Caribische eilanden één grote meltingpot. De verschillende achtergronden spiegelen zich af in taal, muziek, dans, architectuur en de lokale keuken.

Dunbevolkt

Bonaire is na Curaçao het grootste eiland van de Antillen, maar het is een van de dunst bevolkte eilanden in de regio. Het aantal inwoners is afgenomen tot hooguit 12.000. Maar de cijfers schommelen vanwege (tijdelijke) emi- en immigratie. Vooral jonge Antillianen die geen toekomst zien in hun vaderland zoeken hun heil ergens anders. Ook Bonaire vergrijst in rap tempo. In tegenstelling tot wat in Nederland vaak gedacht wordt, gaat het niet alleen om het vertrek van laagopgeleiden en kansarmen.

Mensen van alle opleidingsniveaus trekken weg, naar Nederland of de Verenigde Staten. Daar is, vooral voor verpleegsters, onderwijzers en politieagenten gemakkelijker werk te vinden. En wie kan het ze kwalijk nemen? De lonen op de Antillen liggen laag en de arbeidsvoorwaarden zijn niet geweldig, terwijl de kosten van levensonderhoud stijgen.

Sinds enkele jaren overtreft het aantal inwoners dat vertrekt de nieuwe burgers, want die zijn er ook. Steeds meer Nederlanders vestigen zich op het eiland. Overigens, een klein deel van de in Nederland opgeleide Bonaireaanse jongeren keert bewust wel terug naar Bonaire om daar een bestaan op te bouwen.

Cultuurmix

Op Bonaire stamt  85% van de inwoners af van Afrikaanse slaven of heeft gemengd bloed. Indianen, de oorspronkelijke bewoners van het eiland, gingen geheel op in de zwarte bevolking, maar wie er oog voor heeft kan toch nog kenmerken van Caquetio-voorouders ontdekken in de gezichten van sommige Bonaireanen. In de toeristenindustrie werken veel Nederlanders, Amerikanen en Venezolanen dankzij wie het eiland sterke latino-invloeden ondergaat. Een klein percentage van de bevolking wordt gevormd door immigranten uit andere delen van het Caribisch gebied, Indiërs, Chinezen en Arabieren.

Zelf onderscheiden de inwoners van Bonaire drie bevolkingsgroepen: de Bonaireanen (geboren en getogen), de macamba’s (Nederlanders en andere Europese blanken die min of meer permanent op Bonaire verblijven en zich hebben aangepast aan de lokale levensstijl) en de pensionado’s, een nieuwe groep rijke, gepensioneerde buitenlanders, veelal Amerikanen, die hun oude dag in de tropen slijten. Laatstgenoemden lijken zich terug te trekken in eigen, chique nieuwbouwwijken zoals Lagoen Hill en Santa Barbara.

Vriendelijke mensen

Reizigers die zowel op Curaçao als Bonaire komen, zijn vaak aangenaam verrast door de opgewekte vriendelijkheid van de Bonaireanen. Nederlandse kolonisten beschreven de bevolking in de achttiende eeuw al als ‘goedaardig en ordeminnend’. Bonaireanen zijn inderdaad gemoedelijk en hulpvaardig, al zoeken ze niet snel toenadering tot vakantiegangers. In de ogen van de eilandbewoners blijf je als Europeaan toch een macamba, een blanke buitenstaander. Het kan enorm helpen als je een paar woorden Papiaments spreekt en als je met Bonaireanen aan de praat raakt, dan is de conversatie al snel vrolijk.

Nederlanders en Bonaireanen hebben dezelfde koningin en hetzelfde paspoort, maar verschillen in de manier waarop ze in het leven staan. Nederlanders zijn gewoon in een gesprek de dingen bij de naam te noemen, Antillianen kleden het wat meer in, informeren eerst naar je gezondheid en die van je familie voordat ze via omwegen ter zake komen. De Hollandse directheid wordt vaak als bruut en ongepast ervaren. Afspraken worden minder strikt nagekomen, evenals op tijd komen.

Buitenstaanders interpreteren dit soms als laksheid. Bonaireanen vinden op hun beurt de Nederlanders gestresst. Relax! is hun motto. Het levensritme van de eilandbewoners is nu eenmaal anders dan het onze. De mensen leven meer van dag tot dag en hebben minder behoefte aan een strakke agenda, wat in de tropische warmte wel zo verstandig is. Ze hebben er een mooie term voor: poko-poko, trankilo, rustig aan dus.

Tijdverschil

Nederlanders en Antilianen hebben een heel verschillende kijk op de werkelijkheid. Dat geldt ook voor bijna alles in het actuele debat over de verhoudingen binnen het koninkrijk: de verantwoordelijkheid voor drugssmokkel, de bemoeizucht van Nederland versus de Antilliaanse hardnekkigheid. Toen oud-minister Hirsch Ballin in een rede over de koninkrijksrelaties eens waarschuwde dat het ‘vijf voor twaalf’ was, zeiden de Antilianen in zijn gehoor gerustgesteld: “O, dan is het bij ons pas vijf voor zes”.

Familieleven

Het familieleven is heel belangrijk voor de Antillianen. De meeste Antillianen dromen van een groot gezin, alle campagnes over geboorteperking ten spijt. Voor hun kinderen hebben ze alles over en kinderverjaardagen worden het liefst gevierd met grote cadeaus. Vooral de vijfde, de tiende en de vijftiende verjaardag zijn belangrijk. Echtparen zonder kinderen worden met medelijden bekeken.

De moeder speelt een centrale rol in het gezinsleven en regelt alles, maar de vader is het formele hoofd, zijn wil is wet. Vader en moeder werken vaak allebei. Er zijn altijd wel grootouders, tantes of buurvrouwen voorhanden die zolang op de kinderen willen passen. Er zijn behoorlijk wat eenoudergezinnen waar de moeder er alleen voor staat.

Op Bonaire waren van oudsher meer vrouwen dan mannen. Na afschaffing van de slavernij vertrokken vooral de mannelijke ex-slaven naar andere oorden om een nieuw bestaan op te bouwen. Tijdens de bloeiperiode van de olie-industrie, begin 20e eeuw, ging ook weer het mannelijk deel van de beroepsbevolking naar Curaçao en Aruba om daar te werken. Er was daardoor destijds sprake van een ‘vrouwenoverschot’. De mannen die achterbleven hadden keuze genoeg. Naast hun eigen eega hadden ze vaak nog een maîtresse en diverse ‘buitenkinderen’. Dit was een volkomen geaccepteerd verschijnsel.

Gevolg was wel dat er nogal wat vaderloze gezinnen waren, of gezinnen waar de vader slechts zo nu en dan aanwezig was zoals dat op veel Caribische eilanden gangbaar is. Dit ging samen met een zeker machogedrag van jonge mannen en een dubbele moraal als het ging om seksuele relaties. Bij de jongere generatie, vooral onder de wat beter opgeleide mensen, zijn deze patronen aan het verdwijnen en worden de verhoudingen tussen man en vrouw gelijkwaardiger.

Andere onderwerpen

  • Geloof en bijgeloof

    Kapelletje
    Met de Spanjaarden kwam in de zestiende eeuw het christendom naar de Antillen. De missionarissen bekeerden de indianen en zwarte slaven tot het rooms-katholieke...
  • Ligging en Landschap

    Het Gotomeer ©Bgabel
    Eiland in de zonBonaire is de minder bekende B van de ABC-eilanden, ook wel Benedenwindse Eilanden genoemd. Ten westen van Bonaire liggen Curaçao (50 km) en...
  • Literatuur

    Diana Lebacs - afkomstig uit Bonaire
    Veeltaligheid is niet alleen het kenmerk van het gesproken woord, maar ook van de geschreven literatuur. Hedendaagse Antilliaanse en Arubaanse literatuur...
  • Muziekeiland

    Traditionele muziek
    Antillianen dansen graag en veel. Muziek en dans zijn een mengelmoes van West-Europese, Afrikaanse, Caribische en Latijns-Amerikaanse ritmes. In de slaventijd...
  • Volkslied van Bonaire

    Roze flamingo
    Tera di solo y suave bientoPatria orguyoso sali for’i lamáPueblo humilde sèmper contentoDi un kondukta tur pasti gabarePues laga nos trata tur diaPa sèmper nos...