Talen

Bonaire
Bonaire, ©Bgabel

De eilandbewoners van de ABC-eilanden zijn ware taaljongleurs. Moeiteloos schakelen ze over van Papiaments naar het Engels of Nederlands en velen spreken daarnaast ook nog Spaans.

Het Nederlands is op de Antillen de officiële spreektaal en bestuurstaal. Dat laatste betekent dat wetten in het Nederlands worden uitgevaardigd, rechtspraak in het Nederlands gebeurt en dat alle overheidsstukken in het Nederlands zijn opgesteld, zoals belastingformulieren. Op de Benedenwindse Eilanden en dus ook op Bonaire spreken de mensen onder elkaar bij voorkeur Papiaments (op de Bovenwindse Eilanden is dat Engels).

Papiaments (Papiamento op Aruba, Papiamentu op Curaçao en Bonaire) wordt in alle lagen van de bevolking gesproken. Ieder eiland heeft daarbij zijn eigen (spellings)varianten. Discussies over het al dan niet handhaven van het Nederlands als officiële taal steken om de paar jaar de kop op, maar echte conclusies zijn nog niet getrokken.

Het Papiaments werd lang gezien als een gebrekkig dialect, maar is nu een erkende taal en verdient nadere toelichting. Het bevat behalve woorden uit de indianentaal ook elementen uit het Portugees, het Spaans, Engels, Nederlands en een beetje Frans. In het hedendaagse Papiaments dringen weer Amerikaanse woorden door.

Over de oorsprong van het Papiaments bestaan verschillende theorieën. De meest recente ziet een combinatie van het Portugees (de taal van de eerste slavenhandelaren) en West-Afrikaanse talen als bron. Mogelijk ontwikkelden de slaven, afkomstig uit verschillende Afrikaanse landen met verschillende talen en dialecten, een simpele spreektaal om met elkaar en met hun meesters te kunnen communiceren.

Op de plaats van bestemming werd deze taal uitgebreid met lokale woorden van indianen, Spaanse missionarissen, Hollandse plantagehouders, Zuid-Amerikaanse handelaren, Britse bezetters en Franstalige immigranten. Een variant van het Papiaments wordt nog gesproken in Kaapverdië. Het zachtvloeiende Papiaments is aangenaam om naar te luisteren en niet al te moeilijk om te leren.

Lastig is dat de klemtoon de betekenis van een woord kan veranderen, maar de grammatica is eenvoudig en het aantal woorden beperkt. Wie goed luistert zal al snel iets kunnen begrijpen. Mensen die vaker op Bonaire komen of er gaan wonen, voelen zich pas echt thuis als ze zich in deze taal verstaanbaar kunnen maken.

Discussie

Het Nederlands werd pas in 1936 als voer- en leertaal in het Antilliaanse onderwijs ingevoerd. De handhaving ervan staat al jaren ter discussie. Zodra de kinderen de klas verlaten spreken ze immers Papiaments onder elkaar. Het Papiaments wordt ook niet als vak onderwezen – er is (nog) geen methode voor. In de laagste klassen van het basisonderwijs spreken onderwijzers en leerlingen inmiddels wel Papiaments met elkaar.

Daarboven blijft het Nederlands de voertaal. Dat moet ook wel, want bijna alle leerboeken zijn in het Nederlands en de examens voor middelbare scholieren worden nog steeds rechtstreeks vanuit Nederland ingevlogen. Voor de leerlingen is deze situatie belastend. Doordat kinderen op school geen Papiaments mogen spreken, krijgt de taal een negatieve lading.

Antillianen wordt aangeleerd niet trots te zijn op hun eigen taal. Bovendien sluit de inhoud van de Nederlandse boeken vaak totaal niet aan bij de ervaringen en achtergronden van de leerlingen. Het Nederlands zou wellicht beter als vreemde taal kunnen worden onderwezen, net zoals het Engels en Spaans. Hiermee zijn op Curaçao al goede resultaten geboekt.

Tegenstanders vinden echter dat vooral het geschreven Papiaments te veel beperkingen heeft. Zij vrezen dat bij het wegvallen van het Nederlands als onderwijstaal het Engels of Spaans het vacuüm zal opvullen.

Dan zou slechts de ene vreemde taal voor de andere worden ingewisseld. Den Haag bemoeit zich niet met de discussie en laat de beslissing over aan de Antillen. Het zijn de Antillianen zelf die het er nog niet over eens zijn.

Veel ouders willen het Nederlands juist in het onderwijs houden. De weg omhoog loopt nu eenmaal langs het Nederlandse onderwijs. Leerlingen hebben de taal hard nodig als ze later in Nederland willen studeren of een baan bij de overheid ambiëren.

  • Bevolking

    Een stukje van het prachtige eiland Bonaire
    De Antilliaanse cultuur is het bijzondere resultaat van ontmoetingen tussen allerlei volken uit verschillende werelddelen, met elk hun eigen tradities en...
  • Geloof en bijgeloof

    Kapelletje
    Met de Spanjaarden kwam in de zestiende eeuw het christendom naar de Antillen. De missionarissen bekeerden de indianen en zwarte slaven tot het rooms-katholieke...
  • Ligging en Landschap

    Het Gotomeer ©Bgabel
    Eiland in de zonBonaire is de minder bekende B van de ABC-eilanden, ook wel Benedenwindse Eilanden genoemd. Ten westen van Bonaire liggen Curaçao (50 km) en...
  • Literatuur

    Diana Lebacs - afkomstig uit Bonaire
    Veeltaligheid is niet alleen het kenmerk van het gesproken woord, maar ook van de geschreven literatuur. Hedendaagse Antilliaanse en Arubaanse literatuur...
  • Muziekeiland

    Traditionele muziek
    Antillianen dansen graag en veel. Muziek en dans zijn een mengelmoes van West-Europese, Afrikaanse, Caribische en Latijns-Amerikaanse ritmes. In de slaventijd...
  • Volkslied van Bonaire

    Roze flamingo
    Tera di solo y suave bientoPatria orguyoso sali for’i lamáPueblo humilde sèmper contentoDi un kondukta tur pasti gabarePues laga nos trata tur diaPa sèmper nos...