De landhuizen van Curaçao

Ford Amsterdam Willemstad
Ford Amsterdam Willemstad, ©Brouwers

Een bezoek aan Curaçao is niet compleet als je niet een of meerdere landhuizen hebt bezocht. Een deel van die landhuizen verkeert in slechte staat, maar veel zijn er door de inspanningen van de Stichting Monumentenzorg (opgericht in 1954) gerestaureerd. De landhuizen behoren tot de meest typische Curaçaose bouwstijlen, het waren de hoofdhuizen of herenhuizen op een plantage. De eerste plantagehuizen op het eiland werden al in de 17e eeuw gebouwd. Het waren imposante herenhuizen die weliswaar leken op de herenhuizen in de stad, maar waren voorzien van een bordes aan de voor- en achterkant.

De shon, de eigenaar van de plantage, woonde met zijn familie in dit huis, dat altijd hoger op het land lag en aangepast was aan de tropische omstandigheden. Door de hoge ligging kon de eigenaar toezicht houden op de slaven. Op Curaçao werden pinda’s, maïs, kokos, koffie, suikerriet en fruit verbouwd en later ook zout uit de zoutmeren gewonnen. Dicht bij dit hoofdhuis waren de stenen hutten van de huisslaven, de nog eenvoudiger hutten van slijk en stro voor de veldslaven stonden op het land. Die laatste huisjes heten cunucu-huisjes of kas di kunuku, huisjes in de knoek, op het platteland dus. De huisjes kregen de naam van het materiaal waarvan ze gemaakt waren: strodakhuis (kas di yerba) of sorghumstengelhuis (kas di pal’i maishi). Sommige van die huisjes zijn trouwens ook bewaard gebleven en gerestaureerd.

Het herbouwde Sorghumstengelhuis Museum geeft een idee van het plattelandsleven van volken uit het verleden. Dit kleine huisje van maïsstengels en bladeren is een replica van de huisjes die vroeger overal op het land stonden. Het huisje is tegen vraatzuchtige geiten beveiligd met een muur van cactussen. Op verzoek kun je worden rondgeleid. Na de afschaffing van de slavernij bleef het merendeel van de bevrijde zwarte plattelandsbevolking in dergelijke huisjes wonen.

Al vlak na de verovering van het eiland door de Nederlanders werd begonnen met akkerbouw en veeteelt. Later, toen Curaçao een belangrijk slavendepot in het gebied werd, werd de akkerbouw uitgebreid om de slaven van eten te voorzien. Het grootste deel van de plantages met de landhuizen zijn tussen 1660 en 1725 gebouwd, de plantages kregen de naam van de eigenaar of van bijv. een kenmerk van het landschap. Aan het begin van de 19e eeuw waren er zo’n honderd grote en driehonderd kleine plantages op het eiland. De omvang van de plantages verschilde sterk, van een tiental tot meer dan duizend hectare. Ook al werd de slavernij afgeschaft, de plantages en landhuizen bleven meestal bestaan. Veel slaven bleven bij de plantagehouder op het land wonen en mochten in ruil voor arbeid een eigen stukje grond bewerken.

Pas met de komst van de olieraffinaderij op het eiland, begin 20e eeuw, nam de belangstelling voor landbouw en veeteelt af en bleef er van de plantages bijna niets meer over. De plantagehouders vertrokken en de slavenarbeiders ook, richting de stad. Het verval zette in en pas toen de Stichting Monumentenzorg zich erover ontfermde konden sommige landhuizen gered worden. Sommige van de nog overgebleven landhuizen zijn nu te bezoeken (veel zijn privé, andere in restauratie) en geven een goede indruk van het leven van de Curaçaoënaren in de laatste paar eeuwen. Hier een selectie van bijzondere landhuizen op het eiland, die toegankelijk zijn voor publiek.

De landhuizen

  • Landhuis Ascension

    Landhuis Ascension
    Een van de landhuizen die in een prima staat verkeert is Landhuis Ascension uit 1672, genoemd naar een indiaans dorpje. Het ligt voorbij het dorpje Barber aan de...
  • Landhuis Bloemhof

    Antiek bad van Landhuis Bloemhof
    Landhuis Bloemhof, aan het begin van de Santa Rosaweg, is tegenwoordig voor publiek geopend. Er worden exposities van moderne kunstenaars, lezingen, workshops en...
  • Landhuis Daniel

    Landhuis Daniel
    Dit landhuis is tegenwoordig in gebruik als hotel en restaurant. Het landhuis, een beetje van de weg (naar Westpunt) af is gebouwd in de 18e eeuw. Sommige kamers...
  • Landhuis Dokterstuin en andere landhuizen

    Het landhuis Santa Barbara
    Dit bekende 17e-eeuwse landhuis is onlangs gerenoveerd en nu weer voor publiek toegankelijk. Het interieur is in authentiek Curaçaose stijl. Er is een restaurant...
  • Landhuis Groot Santa Martha

    Santa Martha Bai
    Een 18e-eeuws landhuis, dat beheerd wordt door het departement van Sociale Voorzieningen van de regering. Verstandelijk en lichamelijk gehandicapten maken hier...
  • Landhuis Jan Kok

    Flamingo's bij het Landhuis Jan Kok
    Landhuis Jan Kok ligt midden in de kunuku, op het platteland. Het landhuis werd in het begin van de 18e eeuw gebouwd, na 1832 werd begonnen met de winning van...
  • Landhuis Kenepa

    Uitzicht van Landhuis Kenepa
    Dit landhuis, ook wel Knip genoemd, heeft grote historische betekenis op het eiland. Hier begon namelijk de slavenopstand in 1795. Tijdens de opstand dronken de...
  • Landhuis Rooi Catootje

    Landhuis Groot Davelaar-Rooi Catootje, Curaçao
    Het landhuis Rooi Catootje, ook wel Landhuis Groot Davelaar genoemd, uit het begin van de 19e eeuw was de locatie van de ronde-tafelconferentie in 1954 over de...

Reacties

Geachte heer,mevrouw, Bestaat er/beschikt u over een literatuur-lijst betreffende "Landhuizen van Curacao", en zo ja waar meerdere van deze boeken (op Cur.)te koop zijn? Bij "Bol.com"(Ned.)zag ik meerdere boeken, maar niet specifiek van "Landhuizen" (mogelijk "Geschiedenis in steen" van Jeanette van Ditzhuizen Ik dank u bij voorbaat voor uw mogelijke reaktie ! Hoogachtend, Bart Wormgoor, huisarts-"penshonado".

Geachte heer Wormgoor, Ik heb even voor u gezocht. Zelf ken ik de publicatie `Architectuur van Curaçao' die u op de website www.rinkes.com/curacao/ in zijn geheel kunt vinden. Misschien dat dit u verder helpt. Op het Internet vond ik nog de publicatie ` J. van de Walle, Beneden de wind. Herinneringen aan Curaçao. Em. Querido's Uitgeverij, Amsterdam 1974', waarin opgenomen specifieke herinneringen aan bepaalde landhuizen. Verder ken ik het boek `Landhuizen van Curaçao en Bonaire', Auteur: Huygers, Uitgever: Atlelier Rijksbouwmeester, 286 pagina's, uitgave januari 1992. Deze is tweedehands op Bol.com verkrijgbaar. Veel succes met uw speurtocht!