Literatuur van Curaçao

Curaçao, Cusenier, 1899
Curaçao, Cusenier, 1899

Curaçao is een eiland waar de verhalen van jongs af aan mondeling worden doorverteld, een eiland met een sterke orale traditie dus. Veel van die verhalen zijn vanzelfsprekend in de voertaal, het Papiaments, bewaard gebleven en soms ook opgeschreven. Daarnaast zijn er een paar schrijvers die met hun boeken op het eiland en daarbuiten furore hebben gemaakt. De bekendste moderne schrijvers van Curaçao zijn Boeli van Leeuwen, Tip Marugg en Frank Martinus Arion.

Van Leeuwen, zoon van een vooraanstaande Curaçaose familie, was lange tijd secretaris van het eilandgebied Curaçao. Hij werd bekend vanwege zijn roman ‘De rots der struikeling’ uit 1959 en schreef romans, verhalen, gedichten en columns. Hij was zeer betrokken bij het wel en wee van Curaçao. In zijn boek ‘Geniale anarchie’ (1990) schetste hij een haarscherp en humoristisch beeld van de Curaçaoënaar en zijn eiland. Boeli van Leeuwen overleed, 85 jaar oud, in november 2007.

Tip Marugg, een schrijver van wie het verhaal dat hij zijn huis in Pannekoek nooit uitkwam sterker was dan de werkelijkheid, kreeg de meeste bekendheid door zijn verhaal over een kluizenaar ‘De morgen loeit weer aan’ uit 1988. Hij werd genomineerd voor een Nederlandse literatuurprijs, die hij overigens niet kreeg maar die wel zijn doorbraak betekende. Al eerder had hij het meesterlijke ‘Weekendpelgrimage’ geschreven, later volgde ‘De straten van Tepalka’. Marugg overleed in 2006, hij werd 82 jaar oud. In 2009 verscheen bij uitgeverij de Bezige Bij zijn Verzameld Werk en een boek over zijn leven, getiteld ‘Niemand is een eiland’.

Een van de mooiste romans van en over Curaçao is zonder twijfel ‘Dubbelspel’ van Frank Martinus Arion. Deze roman, verschenen in 1973, speelt zich af in een fictief dorpje op Curaçao, waar vier mannen in het dominospel een strijd op leven en dood aangaan. ‘Dubbelspel’ gaat over het leven en de cultuur van de arme zwarte Antilliaan op het eiland, een leven dat in deze roman vooral beheerst wordt door gokken, zuipen, dominospelen, overspel, bedrog, moord en doodslag, politieke chaos, verschillen tussen rijk en arm, tussen blank en zwart, tussen man en vrouw. Het ‘dubbelspel’ uit de titel gaat niet alleen over een begrip uit het op Curaçao populaire dominospel, het verwijst ook naar de overspelige verhoudingen van de hoofdrolspelers uit dit boek. ‘Dubbelspel’ is een van de belangrijkste romans van de Cariben. Alleen al in Nederland zijn er inmiddels achttien drukken van het boek verschenen. De CPNB (Collectieve Propaganda Nederlandse Boek) koos de roman uit voor het omvangrijke project ‘Nederland Leest’ in 2006. Daardoor kregen bijna 1 miljoen lezers een gratis pocketeditie van het boek en kwam de schrijver weer in het spotlicht te staan met een boek dat dus al meer dan 30 jaar oud is. Vanzelfsprekend kreeg Frank Martinus Arion (pseudoniem voor Frank Efraim Martinus) bij deze gelegenheid tientallen malen de vraag voorgelegd hoe het voor hem is dat hij het succes van zijn debuut daarna nooit meer heeft kunnen evenaren. Arion is een groot pleitbezorger van Papiaments als voertaal in het onderwijs en samen met zijn vrouw heeft hij een school opgericht waar het Papiaments de eerste onderwijstaal is. In 2011 verscheen een vertaling van ‘Dubbelspel’ in het Papiaments.

Een andere grote literaire held van Curaçao is de dichter Pierre Lauffer, hij schreef in het Papiaments. Er is een literaire prijs naar hem vernoemd en een stichting ter nagedachtenis van hem opgericht. Ook dichter, schrijver en kunstenaar Elis Juliana heeft een paar klassiekers in het Papiaments geschreven, zoals ‘Flor di Datu’ en ‘Flor di Anglo’.

Andere boeken van Curaçaose schrijvers of van/over Curaçao zijn: ‘Mijn zuster de negerin’ (1935) van Cola Debrot, de op Bonaire geboren arts, schrijver, politicus en latere gouverneur van de Nederlandse Antillen (zie ook bij De landhuizen van Curaçao).

‘Romans en verhalen’ van J. van de Walle (1993), een schrijver die lange tijd hoofdredacteur was van een Curaçaose krant en zich daarna in Suriname vestigde. Hij schreef veel over het koloniale leven en speelde een rol in het democratiseringsproces van zowel Curaçao als Suriname. ‘Caribische winter’ (1996), een roman van Anna Bridié over een Shell-kind op Curaçao.

‘De droevige kampioen’ (1997), een roman van Jan Brokken, een Nederlandse auteur die lange tijd op Curaçao woonde.

‘Een eiland van zichzelf’ (1999), een fotoboek van Catrien Ariëns.

‘Zolang er kusten zijn’ (2001), een poëziebundel van de voormalig gevolmachtigd minister van de Nederlandse Antillen, nu raadsadviseur Carel de Haseth. Hij schreef ook het met de Cola Debrot-prijs bekroonde ‘Katibu di shon’ (Slaaf en meester)

‘Verhalen van Fita’ (2005) is het literaire debuut van Myra Römer, een onderwijzeres die op Curaçao werd geboren en sinds lange tijd in Nederland woont. Haar verhalen spelen zich af op het eiland.

De liefdesgeschiedenis ‘Witte liefde’ (2004) van Wanda Reisel die werd geboren op het eiland heeft haar wortels in de tropen. De Nederlandse thrillerauteur Marion Pauw, ooit journaliste bij dagblad Amigoe op Curaçao, schreef een aantal boeken dat zich op of rond het eiland afspeelt.

Belangrijke non-fictie boeken over Curaçao zijn:

‘In het schuim van de grauwe wolken’ en ‘Gemunt op wederkeer’ (1994), de tweedelige biografie van staatsman en schrijver Cola Debrot door J.J. Oversteegen.

‘Dromen en littekens – Dertig jaar na de Curaçaose revolte, 30 mei 1969’ (1999) van Gert Oostindie, waarin Antilliaanse en Nederlandse onderzoekers de balans opmaken van de gevolgen van de revolte van mei 1969.

In 2002 publiceerde misdaadjournalist John van den Heuvel het boek ‘Sneeuw over Curaçao’ over Columbiaanse cocaïnekartels en hun relatie met de Nederlandse Antillen en Aruba.

In 2003 kwam er een mooi fotoboek met teksten over de Antillen uit: ‘Oog op Aruba, Bonaire, Curaçao’ met schitterende onderwater- en natuurfotografie van Bertie en Dos Winkel en teksten van Jeannette van Ditshuijzen over de eilanden.

De Antilliaanse schrijver Erich Zielinski verwerkte de actuele drugsproblematiek, zoals het bolletjesslikken, in zijn spannende roman ‘De Engelenbron’ (2003).

Ilse Marrevee vertelt in ‘Curaçaose geschiedenissen’ (2004) in acht portretten over het eiland en haar bewoners.

‘De Antillen bestaan niet’ (2004) is een boek van de Nederlandse journaliste Miriam Sluis, die correspondent voor NRC Handelsblad op Curaçao is. Het gaat over het verleden en heden van Curaçao, aan de vooravond van grote veranderingen. Zij publiceerde ook het boek ‘Zoutrif’ (2008) over de geschiedenis van de plantage Rif St. Marie. Deels fictie, deels non-fictie.

Ter ere van de Boekenweek 2005 schreef Jan Brokken een boek over Antilliaanse klassieke componisten: ‘Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin’ (2005).

Otrobanda kreeg een mooi eerbetoon met het boek ‘Otrobanda’ (2007) van Hans Vaders, eindredacteur bij de krant Amigoe en al 30 jaar op het eiland woonachtig. Hij portretteerde de bewoners van de kleurrijke volkswijk.

In het ‘Snekbook’ (2008) van Herman van Bergen en anderen komt de grote liefde van de Antilliaan tevoorschijn: die voor snéks.

Andere onderwerpen

  • De mensen van Curaçao

    Domino spelen, een gewone zondagmiddag
    Curaçao is een ware melting pot, op een klein oppervlak leven mensen uit alle windstreken met tientallen verschillende etnische en godsdienstige achtergronden...
  • De naam Curaçao

    Klein-Curacao
    Over het ontstaan van de naam Curaçao doen verschillende verhalen de ronde. Er wordt gezegd dat de naam is afgeleid van het Spaanse ‘corazon’ of het Portugese ‘...
  • Economie van Curaçao

    Kleurrijke handelswaar op de drijvende markt
    Het eiland heeft drie belangrijke bronnen van inkomsten: olie, toerisme en financiële dienstverlening. Van cruciaal belang hierin is de rol van de haven van...
  • Etiquette en omgangsvormen op Curaçao

    Nationaal Park Shete Boka aan de noordkust
    Op Curaçao is men minder direct dan in Nederland. Men tutoyeert minder snel en praat minder snel over intieme onderwerpen. Wel is men meestal heel voorkomend en...
  • Familie op Curaçao

    Het strand de grote Knip, Curacao
    De familie, vooral de moeder, was en is voor de Antilliaan heel belangrijk. Centraal punt in de familie was vroeger de kurá, het hofje, waaraan iedereen woonde....
  • Fauna van Curaçao

    Een gekko in het Christoffelpark
    Voor de dieren van Curaçao geldt eigenlijk hetzelfde als voor de planten: je moet er even naar zoeken. Het meest in het oog springen de roze flamingo’s die...
  • Flora van Curaçao

    Een hekje van kadushi's
    Op Curaçao is het warm en droog en dat is natuurlijk goed te zien aan het aantal planten- en boomsoorten op het eiland. Het zijn er zo’n vijfhonderd en dat is...
  • Het eiland Curaçao

    De handelskade in Willemstad
    Curaçao is het middelste en grootste eiland van de Benedenwindse Eilanden. Het heeft een oppervlakte van 444 km2, het is 61 kilometer lang en het smalste deel is...
  • Klimaat van Curaçao

    Wolken boven de eenzame vuurtoren van Klein Curacao
    Er wordt wel eens beweerd dat Curaçao geen weerbericht kent, maar dat is niet helemaal waar. Het eiland heeft inderdaad een constante hoge temperatuur (het...
  • Muziek, dans, toneel, film, beeldende kunst op Curaçao

    Bulawaya dans op Curaçao (vijftiger jaren)
    Net als de taal en de keuken van Curaçao wordt ook het culturele erfgoed van het eiland bepaald door de invloeden uit Afrika, Europa, Noord- en Zuid-Amerika en...
  • Onderwijs op Curaçao

    Uitstapje van school
    Het onderwijs wordt dus in het Nederlands gegeven, alhoewel Papiaments de voertaal is. Maar sinds 1986 wordt ook het Papiaments als aparte taal onderwezen. Al...
  • Politiek van Curaçao

    Kaart van Curacao
    Curaçao maakte tot voor kort deel uit van de Nederlandse Antillen, samen met het nabijgelegen Bonaire en de eilanden Sint-Maarten, Saba en Sint-Eustatius. Samen...
  • Religie op Curaçao

    Kerk van de heilige St.-Willibrordus, Curacao
    Zoals gezegd hebben de Spanjaarden er alles aan gedaan Curaçao tot het katholicisme te bekeren en dat is aardig gelukt, Curaçao is een van de weinige plaatsen...
  • Taal van Curaçao

    Gedenksteen van het 25-jarig Emancipatiefeest op Curaçao, 1888
    De moedertaal én voertaal op Curaçao, Bonaire en Aruba is het Papiaments (papiamentu), een creoolse taal waarin Europese en Afrikaanse invloeden zijn vermengd....
  • Volkslied van Curaçao

    Gebrandschilderde kaart van Nederlands West Indie in het Curacaos Museum
    Het volkslied van Curaçao is oorspronkelijk een coproductie van twee fraters: frater Candidus zorgde voor de muziek en frater Radulphus voor de tekst. Later werd...