Niš

Het plein van koning Milan in Niš.
Plein van koning Milan, Niš ©Aktron / Wikimedia Commons

De derde stad van Servië heeft meer dan 250.000 inwoners en is het centrum van Zuid-Servië. Veel van de belangrijke bezienswaardigheden van Niš – de schedeltoren, het concentratiekamp, de oorlogsmonumenten – herinneren aan het bewogen, vaak gewelddadige en soms gruwelijke verleden van de stad. Toch is er genoeg vrolijks te beleven. Er zijn uitstekende restaurants, het uitgaansleven is dynamisch en het Jazzfestival Nišville behoordt tot de best gewaardeerde evenementen in Servië.

Geschiedenis van Niš

Niš is één van de oudste steden van de Balkan, omdat het van oudsher op een belangrijk knooppunt van verbindings- en handelsroutes ligt. De stad was vooral beduidend in de Romeinse en Osmaanse tijd. Na in de oorlogen van de twintigste eeuw zwaar geleden te hebben, heeft Niš zich nu weer ontwikkeld tot een belangrijk regionaal centrum.

Romeinse tijd

De Keltische nederzetting Navissos was al zesduizend jaar door verschillende stammen bewoond geweest, toen de Romeinen deze in 75 voor Chr. innamen. Naissus, zoals de Romeinen het huidige Niš noemden, lag op de “Via Militaris” van Byzantium (Istanbul), via Adrianopolis (Edirne), Philippopolis (Plovdiv) en Serdica (Sofia) naar Singidunum (Belgrado) – tot op de dag van vandaag de belangrijkste verkeersader van de Balkan. Bovendien had de stad goede verbindingen met de Adriatische Zee en Egeïsche Zee. Vanwege deze strategische ligging breidden de Romeinen het Keltische fort uit. Naissus groeide uit tot één van de belangrijkste steden van het Balkan schiereiland.

In 267 na Chr., tijdens “de crisis van de derde eeuw”, vielen de Goten massaal het Romeinse Rijk binnen. Een jaar later stelden keizer Gallienus en zijn opvolger Claudius II orde op zaken. Vier jaar later werd Constantijn de Grote, de stichter van Constantinopel als nieuwe Romeinse hoofdstad, in Naissus geboren. Ook de keizers Constantius III en Justinus I zagen in Naissus het eerste levenslicht.

Attila de Hun veroverde en vernietigde in het midden van de vijfde eeuw de stad en vermoordde veel inwoners. Justinianus I, de neef van de in Naissus geboren Justinus I, deed zijn best de stad in oude glorie te herstellen, maar dat is nooit helemaal gelukt. In de zesde eeuw werd de stad opnieuw binnengevallen en vernietigd, maar deze keer door Slaven en Avaren. Pogingen van de Byzantijnse keizers de stad weer onder controle te krijgen, mislukten keer op keer.

Middeleeuwen en Osmaanse tijd

De Slavische bevolking, die in het oude Naissus neerstreek, noemde de stad Niš. Er volgde een tijd van stuivertje wisselen tussen verschillende machthebbers: de Hongaren kwamen in de negende eeuw, de Bulgaren in de elfde eeuw en in het midden van de twaalfde eeuw herwon de Byzantijnse keizer Manuel I Komnenos kortstondig de macht. In 1153 veroverden de Serven onder leiding van Stefan Nemanja Niš. Kruisvaarders trokken in de periode daarop verschillende malen door de regio. Legendarisch is de confrontatie in 1189 tussen Stefan Nemanja en keizer Frederik I Barbarossa, die op de derde kruistocht naar Klein-Azië onderweg was. Nemanja en zijn opvolgers stichtten vele kerken en kloosters. In de dertiende en veertiende eeuw heersten afwisselend Serven, Bulgaren en Byzantijnen over Niš.

Aan het eind van de veertiende eeuw boekten de Osmanen twee belangrijke overwinningen op de Serven: de Slag bij Maritsa en de Slag op het Merelveld. Daarna duurde het nog een halve eeuw, voordat de Turken zich definitief in Niš en omgeving konden vestigen. Niš kreeg een belangrijke militaire functie en het tijdens de belegering ernstig beschadigde fort werd gerenoveerd en uitgebreid. Het grootste deel van de bewoners vestigde zich op de andere oever van de Nišava. Het Oostenrijks-Hongaarse leger bereikte Niš slechts één keer – in 1737 – maar kon de stad niet veroveren. Zoals elders in Servië waren er verschillende lokale opstanden tegen de Osmanen. De bekendste was de opstand op de Cegarheuvel, die bruut werd neergeslagen door de machthebbers. De schedels van de opstandelingen werden verwerkt in de Cela kula (schedeltoren), die een afschrikwekkende werking op andere potentiële opstandelingen moest hebben. Het mocht uiteindelijk niet baten, want in 1878 bezegelde het Verdrag van San Stefano de Servische onafhandelijkheid.

Moderne tijd

In de tijd dat Niš onderdeel was van het Servische koninkrijk werd de stad fors omgebouwd en uitgebreid. Volgens een plan van de Oostenrijkse architect Franz Winter werden grote boulevards aangelegd, maar de kleine straatjes behielden hun intieme oriëntaalse karakter. In deze tijd werd ook een spoorwegverbinding met Belgrado aangelegd.

In beide Wereldoorlogen werd de stad bezet door buitenlandse mogendheden en werd zij beschadigd. In de Eerste Wereldoorlog was Niš korte tijd de hoofdstad van het door de Bulgaren bezette Servië. In de periode tussen de twee Wereldoorlogen was Niš de hoofdstad van de Morava-regio, een provincie van het Koninkrijk Joegoslavië.

De nazi’s bouwden het concentratiekamp Crveni krst, waar gedurende de oorlog Joden, Roma en verzetsstrijders gevangen werden gehouden. In 1942 ontsnapte een groot aantal Partizanen uit het kamp. In 1987 maakte regisseur Miomir Stamenkovic de film Lager Niš over deze ontsnapping.

Vanwege de strategische ligging van Niš op de route richting Kosovo, werd de stad zwaar getroffen tijdens de NAVO bombardementen in 1999. Bommen vernietigden het vliegveld, de tabaksfabriek en een groot deel van het industriegebied. Afzwaaiers zorgden ook voor veel schade aan particuliere huizen. Eén raket trof een ambulance – een incident waarbij enkele burgers om het leven kwamen en tientallen gewond raakten.

Niš heeft zich de laaste jaren ontwikkeld tot een belangrijk industrieel centrum. De tabaksfabriek is weer opgebouwd en overgenomen door Philip Morris. Bovendien is er een levendige textielindustrie en worden er veel electronische apparaten en onderdelen geproduceerd. Niš is sinds 2002 deel van de Euregio Eurobalkans – een samenwerkingsproject tussen de grensregio’s in Servië, Bulgarije en Macedonië.

Informatie over Niš

  • Bezienswaardigheden

    Niš
    Het riviertje de Nišava deelt de binnenstad van Niš in tweeën. Op de zuidoever ligt het moderne centrum met veel winkels, banken en hotels. Aan de andere kant...
  • Uitgaan in Niš

    Het Nišville festival staat aangekondigd op de poort van het oude fort
    EvenementenNišville is een international jazzfestival, jaarlijks in augustus gehouden in het fort. Het bestaat al twintig jaar, maar is de laatste jaren door...

Kaart van Niš