Theeceremonie

Theeceremonie in Matsuri, Japan
Theeceremonie in Matsuri, Japan, ©Georges Seguin (Okki)

In de zevende eeuw ontdekten Japanse monniken de Chinese thee als middel om tijdens hun studie wakker en fit te blijven. In het groene poeder van gedroogde theeblaadjes, dat werd opgelost in gloeiend heet water, zaten niet alleen vitaminen, maar was er ook cafeïne, die de hersens helder hield. Sen No Rikyu maakte van het theedrinken een vastomlijnde ceremonie die zich als een inktvlek verspreidde over het Japanse eilandenrijk. Sen No Rikyu had twee zonen, die de verspreiding van de theeceremonie voortzetten. Elk van hen had een apart theehuis. Omote Senke (Omo betekent 'achter') had zijn domein achter het huis; zijn broer Ura (wat 'voor' betekent) dronk zijn thee voor het huis. Zij kregen ieder eigen volgelingen. Later zijn er meer afsplitsingen ontstaan, waardoor er verschillende scholen voor de theeceremonie zijn gekomen, die ieder hun eigen traditie overdragen.

De kunst van het theedrinken

Aanvankelijk had de theeceremonie, die met het zenboeddhisme was overgewaaid, een religieuze betekenis; die is nu echter grotendeels vervaagd. De theeceremonie (Chanoyu) is een traditie die op veel plaatsen en in veel families in ere wordt gehouden, maar toch een steeds minder belangrijke plaats inneemt in het dagelijks leven. Het drinken van thee is, als het volgens de traditie wordt gedaan, een delicaat ritueel; details en fijngevoeligheid zijn daarbij van het grootste belang. Tevens wordt de ceremonie gezien als een mentale training en als een methode om een meisje goede manieren bij te brengen voor haar huwelijk. Er bestaan nog veel verschillende scholen voor de theeceremonie, die ieder het ritueel op een andere wijze uitvoeren. De verschillende theeceremonies komen in grote lijnen op hetzelfde neer. De kunst is het genieten van sfeer en harmonie. De gastvrouw (of gastheer) zorgt ervoor dat alles tot in de puntjes is geregeld om het de gasten naar de zin te maken. De gasten laten op hun beurt waardering blijken waardoor de gastvrouw tevreden kan zijn. De instrumenten zijn een belangrijk onderdeel van de ceremonie: het doosje voor het groene theepoeder, de theepot, de kopjes en de schaaltjes waarin zoete cake of incidenteel maaltijden worden geserveerd. Ook het theehuis (de sukiya) is met zijn eigen karakteristieke decoratie natuurlijk van belang. De bouw, ligging en inrichting van het theehuis, die net als de instrumenten per school verschillen, bepalen deels de sfeer.

De theeceremonie

De gasten nemen tijdens de ceremonie plaats op de grond, zittend op de hurken. Als de thee (gyokuru) is geserveerd, wacht men met het drinken totdat de persoon naast hem dat doet. De kop wordt met de rechterhand op ooghoogte gebracht en met de linkerhand van onderen ondersteund. Vervolgens maakt de gast lichte buigingen uit dankbaarheid, één voor de gastvrouw of gastheer en één voor Boeddha. Daarna wordt het kopje gedraaid, zodat het met de mooiste kant naar de gast is gekeerd. Na het eerste slokje spreekt men waardering uit voor de smaak. Het kopje mag niet worden neergezet voordat het leeg is, omdat de thee anders afkoelt; pas als de thee geheel opgedronken is, zet men het kopje neer: een restje in het kopje zou kunnen betekenen dat het niet heeft gesmaakt. Vervolgens wordt het kopje nogmaals bewonderd en met de fraaiste kant naar de gastvrouw of -heer gedraaid en op de grond gezet.

Gerelateerde onderwerpen

  • Bunraku

    Bunraku-pop in het Nationaal Theater in Osaka
    Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw ontstond in Japan het traditionele Japanse poppentheater (Bunraku). De schitterend aangeklede poppen zijn gemiddeld...
  • Engei

    Asakusa Engei Hall in Tokyo
    Engei is de verzamelnaam voor een aantal populaire theatervormen, zoals Rakugo (waarbij één man een humoristisch verhaal vertelt), Kogan (iemand vertelt een...
  • Feesten en festivals

    Tenjinmatsuri festival in Osaka
    In Japan zijn er ieder jaar honderden feesten en festivals; er gaat geen dag voorbij of ergens in het land is een kleurrijk festival aan de gang. Veel festivals...
  • Gagaku

    Sho instrument,katori-jingu-shrine,katori-city in Japan
    In de zevende eeuw introduceerden Chinezen en Koreanen een nieuwe muziekstijl aan het hof van de Japanse keizer. Deze eeuwenoude hofmuziek (Gagaku) is tot op de...
  • Hedendaagse sporten

    Japan wint de inaugural World Baseball Classic in  2008
    Honkbal in JapanDe meest beoefende en meest bekeken sport in Japan is honkbal (baseball). Er gaat in het honkbalseizoen, van april tot en met oktober, geen dag...
  • Ikebana

    Ikebana bloemententoonstelling in 1867
    De kunst van het bloemschikken staat in Japan bekend als 'ikebana' of 'kado'. Het woord ikebana is afgeleid van 'ikeru' (tot leven brengen) en 'ibana' (bloem)....
  • Kabuki

    Kabuki-theater in Edo (Tokyo) in 1858
    In de zeventiende eeuw had het gewone volk niet langer toegang tot het aan het hof opgevoerde Noh-toneel; daarom ging het op zoek naar alternatieve theatervormen...
  • Literatuur

    De schrijver MeishoInokashira
    Het oudste boek van Japanse oorsprong heeft als titel 'Kojiki' en werd in het jaar 712 geschreven. In het daaropvolgende jaar verscheen het boek 'Fudoki' en in...
  • Nihon Buyo-dansen in Japan

    Nihon Buyo-dansen
    De traditionele Nihon Buyo-dansen zijn rechtstreeks ontleend aan het Kabuki-toneel. Incidenteel worden er uitvoeringen gegeven in het Nationale Theater in Tokyo...
  • Noh

    Afbeelding van spelers op het Noh-toneel
    Het Noh-toneel heeft zijn wortels in de veertiende eeuw; sinds die tijd heeft het ononderbroken in Japan voorstellingen gegeven. De allereerste toneelspelen...
  • Origami

    papieren kraanvogels in Hiroshima-Origami
    Het Japanse woord origami betekent letterlijk vouwen (ori) met papier (gami). Deze traditionele Japanse vouwtechniek wordt al eeuwenlang door het volk beoefend....
  • Traditionele sporten

    Sumoworstelen in de Ryogoku Kokugikan
    SumoworstelenOver de oorsprong van het sumoworstelen tasten historici in het duister. Wel is bekend dat de vechtsport in het Nara-tijdperk (achtste eeuw) werd...