Taal en bevolking

'português moçambicano'

Portugees is de officiële taal; een kwart van de Mozambikaanse bevolking is deze taal machtig. Portugees is de voertaal in Maputo en andere steden. Het betreft ook de voertaal van zakenmensen en blanke Mozambikanen. Doorgaans is dit 'português moçambicano' (Portugees-Mozambikaans). Deze 'taal' heeft andere accenten dan Portugees en kent woorden die zijn overgenomen uit Afrikaanse talen die in Mozambique worden gesproken.

'Moçambicano' wordt door de helft van de Mozambikanen gesproken (vrijwel alleen in stedelijke gebieden) en is begrijpelijk voor (Europese) Portugezen en Brazilianen. Portugees wordt door tien procent van de Mozambikanen als moedertaal gesproken.

Gerelateerde pagina's: 'Omgangsvormen'

Engels

Leren van Engels wordt gestimuleerd; gezien Mozambique's economische belangen. Het land ondervindt communicatiemoeilijkheden (nadelig voor de handelssector), gezien Engels in alle buurlanden als officiële taal te boek staat of als 'lingua franca' wordt gesproken. Engels kunt u spreken in Maputo en andere steden. Ook in vakantieplaatsen zijn mensen te vinden die Engels beheersen. Jongeren zijn graag bereid om het Engels dat zij op school leren, in de praktijk te testen. Op het platteland is Engels, net zoals Portugees, onbruikbaar. Als u hier wilt communiceren, is het raadzaam een tolk in te zetten. Het overzicht van Afrikaanse talen die in Mozambique  worden gesproken, volgt hieronder.

 

Bevolkingssamenstelling

Mozambique betreft een multi-etnisch en multicultureel land. Hier leven inheemse Afrikanen (meer dan tien bevolkingsgroepen) en mensen met een Europese, Indische of Arabische achtergrond. Ook ziet u hier mensen met een gemengde achtergrond, zoals Indisch-Arabisch en Europees-Afrikaans. In steden komt deze diversiteit naar voren, het platteland is inheems Afrikaans.

In 2012 telde het land 23.515.934 inwoners; economische groei en mogelijkheden leiden tot immigratie. De levensverwachting bedraagt voor zowel mannen als voor vrouwen 51-52 jaar, aanzienlijk 'hoger' dan in 2006 (40 jaar). Mozambique kent daardoor een jonge bevolking (45,7 procent 0-14 jaar, 51,3 procent 15-64 jaar). Officieel lijdt 11,5 procent van de Mozabikanen aan HIV/AIDS, in werkelijkheid kan dit percentage hoger liggen.

Afrikaanse stammen en talen

De inheems Afrikaanse bevolkingsgroep bestaat uit de volgende stammen (selectie):

Makhua (Makua-Lomwé)

Nampula, Cabo Delgado en Niassa vormen het leefgebied van de Makhua, evenals Zuid-Tanzania. Makua vormen ruim 25 procent van de Mozambikanen. Hun taal, Emakhua, is verwant aan Elomwe, de taal van het Lomwé-volk. Sprekers van beide talen staan bekend om hun degelijke kennis van Portugees. Makhua zijn animisten; een minderheid is Moslim of Christen.

Lomwé (Makua-Lomwé)

Lomwé leven vrijwel uitsluitend in de provincie Zambézia en in Zuid-Malawi. Dit betreft platteland, waar zij kleinschalige akkers onderhouden. Tot voor kort betrof dit 'RENAMO Heartland' - Mozambikaanse Lomwé uitten dan ook kritiek op Marxisme. Zij spreken Elomwe, dat ook Westelijk Makhua wordt genoemd. Lomwé vormen 7 procent van de Mozambikanen.

Tsonga

Tot 'VaTsonga' (het Tsonga-volk) behoren Shangaan; gerelateerd zijn de Tswa (provincie Inhambane) en Ronga (ten zuiden van Maputo). Shangaan bevolken het gebied ten zuiden van de Zambezi River; hun aantal neemt toe richting provincie Gaza. In Mozambique wordt het aantal Shangaan geschat op 1,5 miljoen. Een kleine meerderheid in Christen; anderen hechten aan traditioneel animisme. Hun leven is dan ook doordrenkt van voorouderverering. Shangaan kennen een rijke, veelzijdige cultuur. Zij spreken Xishangaan (10,3 procent van gesproken talen in Mozambique).

Sena (Sena-Njanya)

De Sena leven in Zambezi Valley, hun gebied beslaat het zuiden van Zambézia, Sofala, een deel van Manica en het oosten van Tete. Dit betreft moeras-, bos- en savannegebied, waarin zij cassave, suikerbieten en fruit verbouwen. 40 procent van de Sena is Christen; 60 procent houdt traditionele religies stand. Door de ligging tussen Shona- en Njanya-gebied, is Senacultuur door deze bevolkingen beïnvloed. Cisena, de Senataal, wordt door door bijna twee miljoen Mozambikanen gesproken (minimaal 7,5 procent van gesproken talen in Mozambique).

Njanya (Sena-Njanya)

De Njanya leven in de directe omgeving van Lago Niassa (Lake Malawi, provincie Niassa), alsmede in de provincies Tete en Zambézia. Hun aantal wordt in Mozambique geschat op 600,000. In Malawi vormen zij de grootste etnische groepering. Njanya spreken Njanya dat in Malawi ‘Chichewa’ wordt genoemd en ‘taal van het meer’ betekent. De meerderheid is Christen.

Shona

Mogelijk waren het Shona die diep in zuidelijk Afrika's binnenland Great Zimbabwe bouwden. In huidig Zimbabwe wordt het aantal Shona geschat op 9 miljoen (circa 82 procent van de totale bevolking). Mozambique's 700.000 Shona leven in Manica, dat aan Zimbabwe grenst. Van oudsher zijn Shona handelaars; zij reisden naar de kust om goud te verandelen. Tegenwoordig onderhouden zij een traditionele religie; een minderheid is Christen.

Ndau

De 581.000 Ndau behoren tot de Shona-stam en leven in Zambezi Valley. In het zuiden van dit gebied wordt Ndau gesproken; dit is ook het geval in Beira's kerken. Ndau zijn sympathisanten van RENAMO, politiek leider Afonso Dhlakama is tevens Ndau. Het Portugees van de Ndau is opmerkelijk goed.

Makonde

Cabo Delgado vormt het leefgebied van 233.000 Makonde. Aan de overkant van de Rovuma, in Tanzania, leven meer dan één miljoen Makonde. Zij ontsnapten aan slavernij en kenden zelfbestuur tot 1920. Makonde zijn getalenteerde houtbewerkers; hun beeldjes zijn tot in Maputo te koop. Tatoeëren van gezichten behoort tot de cultuur van deze gemeenschap. Makonde zijn trouwe FRELIMO-supporters; de gemeenschap staat te boek als gesloten. Zij spreken Chimakonde (dat lijkt op Yao), waarnaast ook Swahili, Portugees en Makua worden gesproken. Synoniem van Makonde is 'Mapiko', de beroemde dans die wordt uitgevoerd als jongens worden ingewijd.

Makonde hebben Islam niet geaccepteerd, zij onderhouden een eigen religie.

Swahili

Kiswahili is een Afrikaanse taal, waarin Arabische, Perzische, Portugese, Engelse en Duitse woorden zijn opgenomen. Kiswahili betekent 'kusttaal' en ontstond uit contact tussen Afrikanen, Europeanen, Perziërs en Arabieren (lees: Omanieten). Tegenwoordig kent deze taal 50 miljoen sprekers; zij leven in Kenia (officieel), Tanzania (lingua franca), Uganda en DRC. In het uiterste noorden van Zambia en Mozambique (Pemba, Moçimboa da Praia en Parque Nacional das Quirimbas incluis) wordt Kiswahili als handelstaal gesproken; in Mozambique bedraagt het aantal sprekers 10.000. Mozambique's Swahili zijn, net zoals in andere landen, Moslims.

 

Yao

Van oudsher is 'waYao' een handelsvolk; zij hielpen de Europeanen en Arabieren bij het vinden van (mede)Afrikanen die naar slavenhavens werden getransporteerd en naar andere delen van de wereld werden gebracht. waYao leeft in het gebied waar Tanzania, Malawi en Mozambique samenkomen. In Mozambique betreft dit de provincie Niassa; met name Lichinga staat bekend als Yao-bolwerk. waYao spreekt Chiwayo, in Niassa bedraagt het aantal sprekers 500.000 (in Malawi 1 miljoen, in Tanzania 500.000). waYao staat bekend om culturele diversiteit: kleurrijke kleding, indrukwekkende dansen, dragen van maskers voor traditionele gelegenheden. De Yao-gemeenschap is vrijwel uitsluitend Moslim.

 

Gerelateerde pagina: 'Religie'